NAD⁺ Üretiminde Öncül Moleküller
B3 vitamini, NAD⁺ üretiminin temel kaynağıdır. B3 formları, NAD⁺ düzeylerini
artırmak için takviye olarak kullanılır.
NAD⁺ kaynağı olarak kullanılan B3 vitaminin formları ve türevleri:
- Nikotinik asit (NA)
- Nikotinamid (NAM)
- Nikotinamid Ribozid (NR)
- Nikotinamid Mononükleotid (NMN)
- Nikotinamid Adenin Dinükleotid (NAD)
- Nikotinamid Adenin Dinükleotid Hidrit (NADH)
NAD⁺ Nedir? Vücuttaki görevleri nelerdir?
NAD⁺ (Nikotinamid Adenin Dinükleotid), hücrelerde temel biyolojik süreçlerde görev alan kritik bir koenzimdir. Yaşla birlikte düzeyi azaldığı için takviye ile desteklemenin yaşlanma etkilerini yavaşlatacağı öngörülmektedir.
NAD Görevleri:
- Hücre içi enerji üretimi (ATP sentezi)
- DNA onarımı (PARP enzimleri aracılığıyla)
- Sirtuin aktivasyonu (yaşlanma karşıtı mekanizmalar)
- Oksidatif stres regülasyonu
NAD⁺ Üretiminde Yolaklar
Her B3 formu veya türevi (NAM, NR, NMN, NA), hücreye girdikten sonra NAD⁺ üretmek için farklı bir yol izler.
Bu yolların kullandığı enzimler ve geçtikleri adım sayısı birbirinden farklıdır:
- NA (Nikotinik Asit) → NAPRT, NMNAT ve QPRT gibi enzimlerle daha uzun bir yol izler
- NAM (Nikotinamid) → NAMPT enzimiyle NMN’e dönüşür, ardından NMNAT ile NAD⁺ oluşur
- NR (Nikotinamid Ribozid) → NRK1 enzimiyle NMN’e dönüşür, ardından NAD⁺ oluşur
- NMN (Nikotinamid Mononükleotid) → NMNAT enzimiyle doğrudan NAD⁺ olur (tek adım)
Öncül Molekülün Hücreye Giriş Kapasitesi
Bu durumda, NAD⁺ biyosentezinde en kısa yolak NMN üzerinden işler. Bu yolakta adım sayısı daha azdır; dolayısıyla enzim bağımlılığı ve ara basamaklardaki kayıp riski de düşer.
Ancak NAD⁺ üretim verimliliği yalnızca yol uzunluğuna değil, kullanılan öncül molekülün hücreye giriş kapasitesine de bağlıdır:
Nikotinik asit (NA), hücre zarından geçemez; hücreye SMCT1 (SLC5A8) ve MCT (SLC22A13) gibi monokarboksilat taşıyıcıları aracılığıyla alınır.
NAM, küçük ve nötr yapısı sayesinde taşıyıcıya ihtiyaç duymadan hücre zarından pasif difüzyonla geçebilir → bu da geniş doku erişimi sağlar
NMN,fosfatlı yapısı nedeniyle hücre zarını doğrudan geçemez. Bu nedenle insanlarda NMN’nin hücre içine girişi büyük olasılıkla dolaylıdır: hücre dışı ortamda NR (Nikotinamid Ribozid)’e veya NAM (Nikotinamid)‘e dönüşerek, ardından hücre içine alınır.
NR, ENT1 ve ENT2 taşıyıcılarıyla hücreye pasif taşınma yoluyla girer → taşıyıcıya bağımlıdır ama enerji harcamaz. Ayrıca NR, NAD⁺ üretiminde yaşla birlikte azalan NAMPT enzimine ihtiyaç duymaz → bu da yaşa bağlı sistemik etki açısından avantaj sağlar
Cilt hücreleri özelinde:
- NAM ve NR, epidermal ve dermal hücrelere pasif difüzyonla geçebilir → topikal uygulamalarda doğrudan hücre içi NAD⁺ üretimini destekler
- NMN’in etkisi, ciltteki SLC12A8 taşıyıcısının düzeyine bağlıdır bu nedenle lokal etki sınırlı olabilir
| Molekül | Giriş Kapasite | Gerekçe |
| Nikotinamid (NAM) | Çok yüksek | Nötr, küçük, Lipofilik; Pasif difüzyonla kolayca geçer. Taşıyıcı gerekmez. |
| Nikotinamid Ribozid (NR) | Yüksek | ENT taşıyıcılarıyla aktif taşınır, Llipofilikliği orta, Taşıyıcılar yaygın. |
| Nikotinik Asit (NA) | Orta | Taşıyıcıya bağımlı (SMCT1, MCT), İyonik yapı, Bazı dokularda yüksek ekspresyon. |
| Nikotinamid Mononükleotid (NMN) | Düşük–Orta | Fosfatlı yapı nedeniyle yüklü, Taşıyıcı (Slc12a8), Taşyıcı varlığı insanlarda tartışmalı, Sadece NR’ye dönüşerek geçme olasılığı |
| NADH | Düşük | Büyük ve yüklü, Sınırlı taşıyıcı varlığı, Mitokondriye geçiş daha da zor. |
| NAD+ | Çok düşük | Hücre zarını doğrudan geçemez, Taşıyıcılar yetersiz, Sadece hücre içi sentezle etkili olabilir. |
B3 Vitamin Formları Özet Karşılaştırma
NA (Nikotinik Asit)
- Hücreye giriş: SMCT1/MCT taşıyıcıları
- Yolak uzunluğu: 3–4 basamak (Preiss–Handler)
- NAD⁺ üretim potansiyeli: Orta
- EFSA onayı: ✅ (2010)
- Ek bilgiler: Flushing etkisi; bağırsak, böbrek, karaciğerde yüksek taşıyıcı ifadesi
NAM (Nikotinamid)
- Hücreye giriş: Pasif difüzyon
- Yolak uzunluğu: 2 basamak (Salvage pathway)
- NAD⁺ üretim potansiyeli: Yüksek
- EFSA onayı: ✅ (2010)
- Ek bilgiler: Flushing yok; NAMPT enzimi yaşla azalabilir
NR (Nikotinamid Ribozid)
- Hücreye giriş: ENT taşıyıcıları
- Yolak uzunluğu: 2 basamak (NRK → NMNAT)
- NAD⁺ üretim potansiyeli: Yüksek
- EFSA onayı: ✅ (2019/2020)
- Ek bilgiler: Flushing yok; ENT rekabeti olsa da klinik olarak anlamlı değil
NMN (Nikotinamid Mononükleotid)
- Hücreye giriş: Doğrudan geçemez; dolaylı NR/NAM’e dönüşerek
- Yolak uzunluğu: 1 basamak (NMNAT)
- NAD⁺ üretim potansiyeli: Yüksek
- EFSA onayı: ❌ (2025 itibarıyla yok)
- Ek bilgiler: İnsanlarda Slc12a8 taşıyıcı tartışmalı; klinik araştırmalarda yoğun inceleniyor
NAD⁺ (Nikotinamid Adenin Dinükleotid)
- Hücreye giriş: Doğrudan geçemez (büyük molekül)
- Yolak uzunluğu: —
- NAD⁺ üretim potansiyeli: Düşük (oral)
- EFSA onayı: ❌ (2025 itibarıyla yok)
- Ek bilgiler: IV/IM uygulamalarda sistemik düzey artırılabilir; oral biyoyararlanım sınırlı
Sonuç olarak, NAM ve NR, hem hücreye kolay girişleri hem de NAD+ üretimindeki etkinlikleri sayesinde,
yaşlanma karşıtı ve enerji destekleyici uygulamalarda öne çıkan B3 türevleridir.
