Menopozda Hormon Replasman Tedavisi: Neden Herkes Aynı Fikirde Değil?

İçindekiler

Menopoz Semptomlarında Hormon Replasman Tedavisinin (HRT) Etkinliği
Tedavinin Önemli Riskleri
Riskleri Azaltmanın Yöntemleri
Menopoz Tedavisinde Hormon Replasman Tartışması
📚 Referanslar

Menopoz Semptomlarında Hormon Replasman Tedavisinin (HRT) Etkinliği

Menopozda hormon tedavisi, eksilen kadınlık hormonlarının kontrollü şekilde yerine konarak hem yaşam kalitesini artırmayı hem de uzun vadeli sağlık risklerini azaltmayı hedefleyen bir tedavi yaklaşımıdır.

En çok aşağıdaki şikayetlerde etkilidir:

Sıcak basmaları, gece terlemeleri, uyku bozuklukları

Sıcak basmaları bazı kadınlarda tolere edilebilir düzeydeyken, diğerlerinde uyku, iş, sosyal yaşam ve ruh sağlığını ciddi şekilde bozarak günlük yaşamı sürdürülemez hale getirebilir. İşte bu noktada hormon tedavisinin (HRT) risk–fayda dengesi gündeme gelir. HRT bu semptomları %80–90 oranında ortadan kaldırıyor, yaşam kalitesini hızla yükseltiyor.

Osteoporoz ve kemik kırıkları

Postmenopozal kadınlarda osteoporoz prevalansı %25–30 civarında, osteopeni ise %40–50 oranında görülüyor.

Neden Menopoz Sonrası Risk Artıyor?

Östrojen azalması: Osteoklast aktivitesi artıyor → kemik yıkımı hızlanıyor.
Kalsiyum ve D vitamini yetersizliği: Kemik mineral yoğunluğu azalıyor.
Yaşlanma: Kas gücü azalıyor, düşme riski artıyor.
Yaşam tarzı faktörleri: Sigara, alkol, hareketsizlik riski yükseltiyor.

HRT, menopoz sonrası östrojen eksikliğini telafi ederek kemik yıkımını azaltır ve kemik yapımını destekler. Böylece osteoporoz ve kırık riskine karşı koruyucu etki gösterir. Ancak HRT tedavisi kesildiğinde bu koruyucu etki ortadan kalkar. Ayrıca, beslenme eksikliği, kas gücü azalması ve yaşam tarzı gibi risk faktörlerini bertaraf etmez uzun dönem tedavide bu faktörler dikkate alınmalıdır.

Ürogenital atrofi (vajinal kuruluk, idrar yolu enfeksiyonları, inkontinans)

Menopoz sonrası ürogenital atrofi, östrojen eksikliğine bağlı olarak vajinal dokuların incelmesi, kuruması ve savunma mekanizmalarının zayıflamasıyla ortaya çıkar. Lokal veya sistemik östrojen tedavisi, bu dokulardaki reseptörleri aktive ederek epitel kalınlığını, nemi ve mikrobiyal direnci artırır; böylece kuruluk, enfeksiyon ve inkontinans gibi semptomlar azalır.

Tedavinin Önemli Riskleri

Meme kanseri: Hormon tedavisinde sadece östrojen hormonu verilmez. Çünkü östrojen tek başına verilirse rahim kanseri riski artar. Tedaviye progesteron eklenince rahim korunur ama bu durumda meme dokusunda hücre çoğalması artar ve sonuçta meme kanseri riski yükselir. Rahmi alınmış kadınlarda ise östrojen tek başına kullanılabilir, bu durumda meme kanseri riski daha düşük veya nötrdür.

Tromboz/emboli: Östrojen ve progesteron tromboz riskini artırır çünkü kanın pıhtılaşma sistemini etkiler; Östrojen karaciğerde pıhtılaşma faktörlerini yükseltir, progesteron ise damar duvarı ve koagülasyon dengesi üzerinde ek değişiklikler yapar. Bu kombinasyon, özellikle oral yolla alındığında, venöz tromboz (derin ven trombozu, pulmoner emboli) riskini belirgin artırır.

Riskleri Azaltmanın Yöntemleri

Menopoz döneminde hormon replasman tedavisi (HRT), özellikle sıcak basmaları ve gece terlemeleri gibi vazomotor şikâyetleri azaltmada en etkili yöntemlerden biridir; ayrıca kemik mineral yoğunluğunu koruyarak osteoporoz ve kırık riskini azaltmada da önemli rol oynar.
Ancak tedaviye başlamadan önce ve tedavi süresince riskleri en aza indirmek için bazı stratejiler uygulanmalıdır:

1. Kişisel Risk Profili

• Kontrendikasyonlar: Meme kanseri öyküsü, BRCA mutasyonu veya güçlü aile öyküsü olan kadınlarda HRT önerilmez.

• Tromboz riski olanlar: Obezite, sigara, hipertansiyon gibi risk faktörleri varsa oral HRT’den kaçınılmalı, transdermal uygulama tercih edilmelidir.

2. Doğru Form Seçimi

• Mikronize progesteron: Yumurtalıkların doğal progesteronuyla aynı yapıya sahiptir. Sentetik progestinlere göre meme kanseri riski daha düşüktür.

• Transdermal estradiol (flaster/jel): Oral östrojene göre daha güvenlidir. Karaciğerden ilk geçiş etkisine uğramadığı için pıhtılaşma riski daha azdır.

3. Yaş ve Menopoz Süresi

• Erken başlama daha güvenli: 60 yaş altında veya menopozdan sonraki ilk 10 yıl içinde HRT’ye başlanması daha düşük risk taşır.

• Geç başlama riskli: 60 yaş üzerinde veya menopozdan 10 yıl sonra başlanan HRT, kalp-damar hastalıkları ve tromboz riskini artırabilir.

4. Doz ve Süre

• En düşük etkili doz kullanılmalı.

• En kısa süre (genellikle 5 yıl veya daha az) tercih edilmeli.

• Uzun süreli kullanım gerekiyorsa risk–yarar dengesi düzenli olarak gözden geçirilmelidir.

5. Takip ve Tarama

• Mamografi: 2 yılda bir veya risk durumuna göre yıllık olarak yapılmalıdır.

• Kardiyovasküler tarama: Tansiyon ölçümü ve lipid profili değerlendirmesi düzenli yapılmalıdır.

• Tromboz risk faktörleri: Obezite, sigara, hipertansiyon gibi durumlar düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Menopoz Tedavisinde Hormon Replasman Tartışması

Hormon replasman tedavisinin (HRT) meme kanseri ve pıhtılaşma riskini artırdığı, büyük klinik çalışmalarla ortaya konmuştur.

Ancak bu riskin büyüklüğü ve nasıl yorumlanması gerektiği konusunda uzmanlar arasında farklı görüşler vardır.

Bazı uzmanlar, risklerin abartıldığını ve özellikle semptomları ağır olan kadınlarda faydaların göz ardı edilmemesi gerektiğini savunur. Örneğin doğum kontrol haplarında görülen risk artışı, HRT’ye kıyasla çok daha yüksektir.

Bazı uzmanlar ise, riskleri kanıtlayan klinik çalışmaların özellikle sentetik hormonlarla yapılmış olmasına dikkat çeker. Bu nedenle sonuçların tüm HRT seçeneklerine genellenemeyeceğini vurgularlar.

Nitekim WHI (Women’s Health Initiative) gibi büyük ve kanıt düzeyi yüksek deneysel çalışmalarda, sentetik hormonlarla meme kanseri, inme ve pıhtı riskinde ortalama %27 artış saptanmıştır ama daha sonra yapılan gözlemsel çalışmalar ise farklı bir tablo ortaya koymuştur. Özellikle estradiol + mikronize progesteron gibi biyoeşdeğer kombinasyonlarda meme kanseri riski, sentetik hormonlara göre çok daha düşük bulunmuştur.

Genel Klinik Yaklaşım:

• Hafif semptomlarda: Hafif semptomlarda: HRT gerekmez sadece yaşam tarzı değişiklikleri, ve doktorunuzun önerebileceği ilaçlar ve takviyeler tercih edilebilir.

• Orta–şiddetli semptomlarda: Sıcak basmaları, gece terlemeleri veya vajinal kuruluk gibi yakınmalar varsa kısa süreli ve etkili en düşük doz HRT düşünülebilir.

• Osteoporoz riski olan kadınlarda: HRT kemik sağlığına katkı sağlayabilir, ancak ilk basamak tedavi bisfosfonatlardır.

Tedavi yolculuğunuzda mutlaka doktorunuzla birlikte karar verin; doğru soruları sorun ve sürece siz de ortak olun.

Gözlemsel çalışmalar, hormon türü ve kullanım süresine göre risk artışını daha ayrıntılı göstermiştir: biyoeşdeğer kombinasyonlarda artış genellikle düşük (%0–10 civarı) iken, sentetik progestinlerle risk daha belirgin ve yüksek (%20–70 arası) bulunmuştur.

Biyoeşdeğer hormonlar
<5 yıl kullanımda: Risk düşük (%0–10 civarı)
≥5 yıl kullanımda: Riskte ılımlı artış (%20 civarı)

Sentetik hormonlar
<5 yıl kullanımda: Risk artışı (%20–40)
≥5–10 yıl kullanımda: Risk çok daha yüksek (%50–70)

📚 Referanslar

• North American Menopause Society (NAMS). The 2022 Hormone Therapy Position Statement. Menopause. 2022.

• European Menopause and Andropause Society (EMAS). Guideline on menopausal hormone therapy. Maturitas. 2020.

• Endocrine Society Clinical Practice Guideline. Treatment of Symptoms of the Menopause. J Clin Endocrinol Metab. 2015.

• International Menopause Society. Recommendations on screening and monitoring during HRT. Climacteric. 2021.

• Chlebowski, R. T., Anderson, G. L., Aragaki, A. K., Manson, J. E., Stefanick, M. L., Pan, K., … Prentice, R. L. (2020). Association of menopausal hormone therapy with breast cancer incidence and mortality during long-term follow-up of the Women’s Health Initiative randomized clinical trials. JAMA, 324(4), 369–380. https://doi.org/10.1001/jama.2020.9482 (doi.org in Bing)

• Fournier, A., Berrino, F., & Clavel-Chapelon, F. (2005). Unequal risks for breast cancer associated with different hormone replacement therapies: Results from the E3N cohort study. International Journal of Cancer, 114(3), 448–454. https://doi.org/10.1002/ijc.20710

• Fornili, M., Baglietto, L., Dossus, L., Fagherazzi, G., Mancini, F. R., Mesrine, S., … Clavel-Chapelon, F. (2021). Association between menopausal hormone therapy, mammographic density and breast cancer risk: Results from the E3N cohort study. Breast Cancer Research, 23(1), 47. https://doi.org/10.1186/s13058-021-01436-2 (doi.org in Bing)

• Million Women Study Collaborators. (2003). Breast cancer and hormone-replacement therapy in the Million Women Study. The Lancet, 362(9382), 419–427. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(03)14065-2 (doi.org in Bing)