Kollajen sentezi yaşlanınca azalır çünkü fibroblast hücrelerinin üretim kapasitesi düşer, kollajen yıkımı artar ve hormon/oksidatif stres dengeleri bozulur.
Fibroblast, bağ dokusunun en temel hücresidir. Görevi kollajen ve diğer matriks proteinlerini sentezlemek, dokulara yapısal destek sağlamak ve yara iyileşmesini yönetmektir.
Neden Kollajen Yıkımı Yaşlanma ile Artar?
1. Fibroblast hücrelerinin kollajen üretim kapasitesi düşer.
Yaşlılığa ve çevresel etkilerin birikimine bağlı DNA hasarı, telomer kısalması, oksidatif stres ve sinyal bozuklukları kollajen sentezini baskılar.
Yeni üretim azalır, yıkım baskın hale gelir
2. MMP (Matrix Metalloproteinaz) enzimleri
UV ışığı, oksidatif stres ve yaşlanma ile bu enzimlerin aktivitesi artar.
Mevcut kollajen lifleri daha hızlı parçalanır.
3. Azalan inhibitörler (TIMP)
Normalde MMP’leri baskılayan TIMP proteinleri yaşla azalır
Yıkım kontrolsüz hale gelir
4. Hücrenin antioksidan savunması azalır.
Çünkü yaşlı hücrede enzim aktivitesi ve glutatyon azalır böylece serbest radikaller birikir, oksidatif stres artar. Serbest radikaller kollajen liflerini doğrudan hasara uğratır
Lifler kırılgan ve parçalanmaya yatkın olur
5. Glikasyon (AGEs) artar
Şeker molekülleri kollajene bağlanır, sert ve kırılgan hale getirir.
Kollajen yıkım enzimlerine daha duyarlı hale gelir
6. Hormonal değişiklikler
Östrojen ve büyüme hormonu azalınca fibroblast aktivitesi düşer.
Yeni üretim azalır, yıkım baskın hale gelir
Kollajenin Vücutta Emilim Sorunsalı
Azalan kollajeni dışarıdan desteklemek kolay değildir. Çünkü klasik kollajen ağızdan alındığında sindirim sisteminde büyük ölçüde aminoasitlere parçalanır ve aminoasitler emilir. Ancak bu aminoasitlerin vücutta yeniden kollajene dönüşeceğine dair bir garanti yoktur.
Aynı şekilde, ister Tip I, ister Tip II, ister Tip III kollajen alınsın bağırsakta hepsi küçük peptidlere ve amino asitlere parçalanır, kolajen özelliğini ve dolayısıyla tip özelliğini kaybeder. Örneğin dışarıdan TipI kolajen aldığımızda oluşan aminoasitlerin vücutta tekrar TipI kollajen üretiminde kullanılacağının garantisi yoktur. Hatta yukarıda belirtildiği üzere, herhangi bir kolajen sentezinde kullanılacağının bile garantisi yoktur. Tamamen başka bir proteinin sentezinde de kullanılabilir.
Hidrolize Kollajen Farkı
Hidrolize kollajen üretim aşamasında önceden küçük peptitlere ayrılmıştır. Bu küçük peptitlerin bağırsaktan kana geçebildiği bazı çalışmalarla gösterilmiştir. Özellikle belirli dipeptit ve tripeptitlerin (ör. Pro-Hyp, Gly-Pro-Hyp) fibroblastlarda kollajen sentezini uyaran sinyaller sağlayabileceği düşünülmektedir.
İnsanlarda yapılan klinik araştırmalar sınırlı olmakla birlikte, cilt elastikiyeti ve kırışıklık azalması gibi bazı olumlu sonuçlar rapor edilmiştir. Hidrolize kollajenin etki mekanizması, vücuda kaybettiği kollajeni doğrudan geri kazandırmak değil; dolaylı yollardan fibroblast aktivasyonu ve bağ dokusu sentezini uyarmak olabilir.
Undenatured Tip II Kollajen (UC-II®) Farkı
Tip II kollajenin özel bir formu olan undenatured (bozulmamış) Tip II kollajen, hidrolize değildir. Emilim yerine bağırsak bağışıklık sisteminde “oral tolerans” mekanizmasıyla etki gösterir.
Bu mekanizmada bağışıklık sistemi kıkırdak dokusunu doğru tanır ve aşırı saldırganlığı azaltır. Böylece eklem inflamasyonu ve ağrı azalabilir. Klinik çalışmalarda düşük doz (40 mg/gün) UC-II® kullanımının osteoartrit hastalarında ağrı ve fonksiyon iyileşmesi sağladığı rapor edilmiştir.
🟢 Tip I Kollajen
Olası Etki Mekanizması
- Hidrolize formda küçük peptitlerin fibroblastlara sinyal etkisi kollajen sentezini uyarabilir.
- Glisin, prolin, hidroksiprolin bağ dokusu sentezinde kullanılabilir.
Klinik Bulgular / Kanıt
- Küçük klinik çalışmalarda cilt elastikiyetinde artış ve kırışıklık azalması rapor edilmiş.
- Kanıt düzeyi: düşük–orta.
🔵 Tip II Kollajen (hidrolize)
Olası Etki Mekanizması
- Peptitlerin kondrositlere sinyal etkisi kıkırdak sentezini uyarabilir.
Klinik Bulgular / Kanıt
- Küçük ölçekli çalışmalarda osteoartrit hastalarında ağrı azalması ve fonksiyon skorlarında iyileşme rapor edilmiştir.
- Kanıt düzeyi: düşük–orta, çoğu çalışma kombinasyon formülleriyle yapılmıştır.
🟣 Tip II Kollajen (undenatured, UC-II®)
Olası Etki Mekanizması
- Oral tolerans mekanizması ile bağışıklık sistemini modüle ederek eklem inflamasyonunu azaltabilir.
Klinik Bulgular / Kanıt
- Osteoartrit hastalarında düşük dozda (40 mg/gün) ağrı ve fonksiyon iyileşmesi tutarlı şekilde rapor edilmiştir.
- Kanıt düzeyi: orta.
🟡 Tip III Kollajen (Tip I ile birlikte)
Olası Etki Mekanizması
- Glisin, prolin, hidroksiprolin aminoasitleri damar ve organ esnekliğine destek olabilir.
Klinik Bulgular / Kanıt
- Hayvan ve laboratuvar çalışmalarında damar bütünlüğünü desteklediği görülmüş.
- İnsan kliniklerinde kanıt çok sınırlı.
- Kanıt düzeyi: düşük.
Popülerlik Düzeyi vs Kanıt Düzeyi
Dolayısıyla teorikte hidrolize kollajenin özellikle bağ dokusu üzerinde olumlu etkiler gösterebileceği düşünülür ancak yapılan insan çalışmalarının çoğu küçük ölçekli ve sponsor desteklidir.
Piyasadaki kollajen ürünlerinin popülerlik düzeyi kanıt düzeyinden yüksek görünmektedir.
Patentli Hammadde Markaları
Kollajen takviyelerinin klinik kanıtları sınırlı olsa da, denemek isteyenler için en güvenilir tercih, içeriğinde patentli hammadde markaları bulunan ürünleri seçmek olacaktır.
| Kaynak | Patentli Hammadde/ Üretici Firma |
| Sığır (Tip I & III) | Verisol® (Gelita) Peptan® (Rousselot) Solugel® (PB Leiner) |
| Tavuk (Tip II) | UC-II® (Lonza, undenatured), BioCell Collagen® (hidrolize + HA) |
| Balık (Tip I) | Verisol F® (Gelita) Peptan® Marine (Rousselot) |
| Tip V & Tip X (yumurta zarı / tavuk sternum) | Yok |
Sığır ve domuz kollajeni Tip I ve III için en iyi kaynak
Balık kollajeni sadece Tip Iağırlıklı, Tip III katkısı yok. Balık kollajeni daha düşük molekül ağırlıklı peptitler içerdiği ve çözünürlüğü yüksek olduğu için emilimin daha iyi olacağı varsayılır.
Tavuk ve yumurta kaynaklı kollajenler Tip II, V, X içerir; Tip III yok
Dozaj Rehberi
Kollajen takviyeleriyle ilgili klinik çalışmaların kanıt seviyesi sınırlıdır. Çalışmalarda kullanılan doz ve süreler aşağıda özetlenmiştir. Etki görebilmek için en az bu doz ve süreye uyulması gerekebilir. Ancak etki görmediyseniz kendi başınıza doz veya süreyi artırmayın:
Undenatured Tip II (UC-II®): 40 mg/gün, en az 90 gün (miligram düzeyinde etki, oral tolerans mekanizması)
Hidrolize Tip II: 5–10 g/gün, 90–180 gün (kıkırdak metabolizmasına destek amaçlı)
Hidrolize Tip I/III: 2.5–10 g/gün, 60–90 gün (cilt ve genel doku çalışmaları)
Karışık Tip I/II/III hidrolize ürünler: 2.5–10 g/gün, 60–90 gün (toplam peptit miktarı üzerinden değerlendirilebilir)
